بلندترین قله دنیا کجاست؟ رازهای شگفت انگیز صعود به اورست - مجله مستانه

بر پایه گزارش های زمین شناسی دانشنامه Britannica و داده های رسمی انجمن نشنال جئوگرافیک، اورست نه تنها بلندترین عارضه روی پوسته زمین است، بلکه به علت برخورد مداوم صفحات تکتونیکی هند و اوراسیا، سالانه حدود 4 میلی متر قد می کشد. با این حال، دستیابی به بالاترین نقطه سیاره زمین، با بهای سنگینی از سرمای استخوان سوز منفی 60 درجه سانتی گراد، بادهای جت استریم با سرعت 200 کیلومتر بر ساعت و منطقه ای موسوم به منطقه مرگ همراه است که محدودیت های فیزیولوژیک بدن انسان را محک می زند.

موقعیت جغرافیایی و ارتفاع دقیق اورست

اورست در مختصات جغرافیایی 27 درجه و 59 دقیقه شمالی و 86 درجه و 55 دقیقه شرقی در قلب کوهستان مهیب هیمالیا جا خوش نموده است. بخش جنوبی آن در پارک ملی ساگارماتا در نپال و بخش شمالی آن در فلات تبت واقع شده است:

• ارتفاع مصوب مشترک: 8848.86 متر (معادل 29031.7 فوت) که پس از آخرین نقشه برداری ماهواره ای مشترک نپال و چین در سال 2020 با استفاده از ابزارهای راداری دقیق تایید شد.
• آیا اورست واقعاً بلندترین کوه زمین است؟ اگر مبنای اندازه گیری ارتفاع از سطح آزاد دریاها باشد، اورست بدون تردید پادشاه قله های زمین است. اما اگر ارتفاع از پایین ترین پایه کوه تا قله سنجیده شود، کوه آتشفشانی مائونا کیا در هاوایی با احتساب بخش غوطه ور در اقیانوس، بیش از 10200 متر بلندی دارد! بعلاوه قله چیمبورازو در اکوادور به علت برآمدگی استوایی زمین، دورترین نقطه از مرکز کره زمین به شمار می رود.

رازهای زمین شناسی: فسیل های اقیانوسی در بام دنیا!

یکی از شگفت انگیزترین حقایق علمی درباره اورست این است که سنگ های تشکیل دهنده بالاترین بخش قله، سنگ های آهکی رسوبی موسوم به سنگ آهک قله زرد (Yellow Band) هستند که حاوی فسیل های باستانی بی مهرگان دریایی مانند تریلوبیت ها و مرجان ها می باشند:

• دریای باستانی تتیس: حدود 50 تا 60 میلیون سال پیش، شبه قاره هند با سرعتی معادل 15 سانتی متر در سال به سمت شمال حرکت کرد و با قاره اوراسیا برخورد نمود. بستر اقیانوس تتیس میان این دو قاره به تدریج فشرده شده، چین خورد و به مرور زمان به آسمان برخاست.
• رشد بی سرانجام: نیروهای تکتونیکی همچنان صفحه هند را به زیر صفحه تبت می رانند؛ این پدیده باعث می شود رشته کوه هیمالیا همچنان زنده، لرزه خیز و در حال قد کشیدن باشد؛ حقیقتی که در نقطه مقابل فرسایش های حوضه ای عمیق آنالیز شده در مقاله عمیق ترین نقطه دنیا کجاست؟ قرار گرفته است.

بیشتر بدانید: یخچال های متحرک خومبو؛ خطرناک ترین مانع صعود

آبشار یخی خومبو (Khumbu Icefall) رودخانه ای بزرگ از یخ های متحرک است که با سرعت روزانه 1 متر حرکت می نماید. شکاف های عمیق چند ده متری و برج های یخی ناپایدار (سِراک ها) که در هر ثانیه امکان ریزش دارند، این بخش از مسیر صعود در یال جنوبی را به پرریسک ترین گذرگاه اورست بدل ساخته اند.

منطقه مرگ (Death Zone) چیست و چه بر سر بدن می آورد؟

ارتفاع بالای 8000 متر در کوهنوردی به عنوان منطقه مرگ شناخته می شود. در این ارتفاع، شرایط محیطی با حیات پایدار انسان سازگاری ندارد:

• افت شدید فشار جزئی اکسیژن: اگرچه درصد اکسیژن هوا همچنان 21 درصد است، اما به علت افت شدید فشار اتمسفر، مولکول های هوا از یکدیگر بسیار دورند و در هر دم و بازدم، ریه انسان تنها یک سوم اکسیژن سطح دریا را جذب می نماید.
• مرگ سلولی بی وقفه: در منطقه مرگ، بدن سریع تر از آنچه بتواند انرژی فراوری کند، بافت های خود را تجزیه می نماید. خوابیدن، گوارش و هضم غذا عملاً غیرممکن می شود.
• ادم حاد ریوی و مغزی (HAPE و HACE): کمبود اکسیژن باعث نشت مایعات از مویرگ ها به درون آلوئول های ریه و فضای بافت مغز می شود که در صورت عدم فرود فوری، ظرف چند ساعت به کما و مرگ منتهی می شود. شرایط آب وهوایی فوق العاده خشن اورست از نظر سرمای کشنده شباهت زیادی به اقلیم ثبت شده در سردترین نقطه دنیا کجاست؟ دارد.

تاریخچه صعودهای حماسی به قله اورست

کوشش برای فتح بام دنیا تاریخی آکنده از شجاعت، نبوغ و فداکاری است:

• معمای مالوری و اروین (1924): جورج مالوری و اندرو اروین در جریان کوشش برای فتح قله ناپدید شدند. جسد مالوری در سال 1999 پیدا شد، اما معین نشد آیا آن ها پیش از مرگ به قله رسیده بودند یا خیر. جمله معروف مالوری در پاسخ به اینکه چرا می خواهی به اورست بروی (چون آنجا است!) در تاریخ ماندگار شد.
• نخستین صعود پیروز (29 مه 1953): سر ادموند هیلاری، کوهنورد نامدار نیوزیلندی، و تنزینگ نورگی، شرپای شجاع نپالی، از مسیر یال جنوب شرقی برای نخستین بار پای بر قله اورست نهادند.
• نخستین صعود بدون کپسول اکسیژن (1978): رینهولد مسنر و پیتر هابلر دست به کاری زدند که پزشکان آن را غیرممکن و موجب مرگ حتمی می دانستند؛ صعود به قله بدون کپسول کمکی اکسیژن.
• نقش حیاتی مردم شرپا: شرپاها، ساکنان بومی منطقه ها کوهستانی نپال، به علت جهش های ژنتیکی در میتوکندری سلول ها، هموگلوبین کارآمدتر و ظرفیت بالای انتقال اکسیژن، فرشتگان نجات صعودها هستند و بارکشی، طناب کشی و ایمن سازی مسیر را بر عهده دارند.

نکته مهم: ترافیک مرگبار روی یال قله در فصل صعود

در سال های اخیر تجاری سازی بیش از حد اورست باعث شده در پنجره های آب وهوایی مساعد ماه مه، صدها کوهنورد کم تجربه در صف های طولانی روی پله هیلاری ساعت ها معطل بمانند. تمام شدن کپسول های اکسیژن در صف های ترافیک، اکنون یکی از دلایل اصلی تلفات در منطقه مرگ است.

جدول مقایسه ای بلندترین قله های هفت قاره دنیا (Seven Summits)

اورست سرآمد چالش کوهنوردی مشهور هفت قله در قاره های کره زمین است که در جدول زیر خلاصه شده است:

تنوع اقلیمی خیره کننده سیاره ما از قله های یخی تا سوزان ترین بیابان های زمین که در گزارش گرم ترین نقطه دنیا کجاست؟ آنالیز شد، شگفتی جغرافیای طبیعی را نشان می دهد.

هشدار مهم: بحران زیست محیطی پسماند و زباله در اورست

دهه ها حضور کوهنوردان سبب انباشت هزاران کپسول خالی اکسیژن، چادرهای کهنه، تجهیزات پلاستیکی و زباله های انسانی در کمپ های بالایی اورست شده است. دولت نپال اکنون قوانینی وضع نموده که هر کوهنورد هنگام بازگشت موظف است حداقل 8 کیلوگرم زباله را برای تحویل به پایین حمل کند.

مسیرهای کلاسیک صعود: یال جنوب شرقی نپال در برابر یال شمال شرقی تبت

بیش از 95 درصد کوهنوردانی که قصد فتح بام دنیا را دارند، یکی از دو مسیر کلاسیک زیر را انتخاب می کنند که هر کدام چالش های فنی و لجستیکی ویژه ای دارند:

• مسیر جنوبی (از خاک نپال): محبوب ترین مسیر تاریخ که به وسیله هیلاری و نورگی گشوده شد. نقطه آغاز آن از روستای لوکلا و پیاده روی به سوی کمپ اصلی خومبو است. بزرگ ترین چالش فنی این مسیر، عبور از آبشار یخی خومبو و دیواره لوتسه (Lhotse Face) است. دسترسی به امداد هلیکوپتری در این مسیر به علت شرایط جغرافیایی نپال تا کمپ 2 بهتر از مسیر شمالی است.
• مسیر شمالی (از خاک تبت / چین): این مسیر کوهنوردان را مستقیماً با خودرو تا کمپ اصلی تبت می برد و نیازی به گذر از آبشار یخی ندارد. با این حال، کوهنوردان باید مسافت های بسیار طولانی تری را روی یال های تیز در معرض بادهای ویرانگر قطبی سپری کنند و از سه مانع سنگی شیب دار موسوم به پله اول، دوم و سوم (First, Second, and Third Steps) با نردبان های معلق عبور کنند.

هزینه ها، آموزش ها و ملزومات سفر به اورست

صعود به اورست فراتر از توان بدنی، نیازمند پشتوانه مالی قابل توجه و سال ها تجربه کوهنوردی ارتفاع بالاست:

• هزینه صعود: میانگین هزینه برای هر نفر بین 50 هزار تا 120 هزار دلار متغیر است. این رقم شامل هزینه مجوز صعود دولتی نپال (حدود 11 هزار دلار)، استخدام راهنماهای شرپا، کپسول های اکسیژن مایع، مواد غذایی در ارتفاع و حمل ونقل تجهیزات با غژگاوها (یاک ها) است.
• آمادگی جسمانی و هم هوایی (Acclimatization): یک صعود استاندارد معمولاً حدود 2 ماه کامل (از اوایل آوریل تا اواخر مه) زمان می برد. کوهنوردان بارها میان کمپ اصلی و کمپ های 1، 2 و 3 صعود و فرود می کنند تا بدن فرصت پیدا کند گلبول های قرمز بیشتری فراوری نموده و با اکسیژن رقیق سازگار شود. صعود ناگهانی بدون هم هوایی ظرف چند ساعت به ادم مرگبار ریه می انجامد.

بحران تغییرات اقلیمی و ذوب یخچال های طبیعی هیمالیا

گرمایش دنیای اثرات چشمگیری بر چهره بام دنیا گذاشته است. گزارش های موسسه بین المللی ICIMOD هشدار می دهند که یخچال های هیمالیا با سرعتی بی سابقه در حال ذوب شدن هستند:

• پدیدار شدن اجساد یخ زده: عقب نشینی برف و یخ باعث شده پیکرهای کوهنوردانی که در دهه های گذشته در سرمای عمیق مدفون شده بودند، پس از سال ها از زیر یخ ها نمایان شوند و عملیات بازیابی به وسیله شرپاها را بطلبد.
• ریزش مکرر بهمن ها و شکاف های نو: ذوب شدن لایه های زیرین یخ دائمی (پرمافراست) پایداری دیواره های سنگی را به شدت کاهش داده و خطر ریزش سنگ و بهمن را دوچندان نموده است. بعلاوه آب شدن این یخچال ها امنیت آبی صدها میلیون نفر از ساکنان حوضه رودخانه های گنگ، سند و یانگ تسه در آسیا را به خطر می اندازد.

پرسش های متداول درباره بلندترین قله دنیا

1. کوهنوردان چه مدت می توانند روی قله اورست بایستند؟

به علت بادهای وحشتناک، سرمای منهای 30 تا 60 درجه و اتمام قریب الوقوع ذخیره کپسول های اکسیژن، بیشتر کوهنوردان تنها بین 10 تا 20 دقیقه روی قله توقف می کنند تا چند عکس یادگاری ثبت نموده و بلافاصله مسیر خطرناک فرود را در پیش گیرند؛ چرا که بیش از 80 درصد حوادث مرگبار هنگام فرود رخ می دهد.

2. جوان ترین و مسن ترین فاتحان اورست چه کسانی بوده اند؟

جردن رومرو (Jordan Romero) نوجوان آمریکایی در سن 13 سالگی در سال 2010 توانست از مسیر تبت قله را فتح کند. در مقابل، یوئیچیرو میورا (Yuichiro Miura) کوهنورد افسانه ای ژاپنی در سن 80 سالگی در سال 2013 با اراده ای باورنکردنی بر فراز بام دنیا ایستاد.

3. آیا اجساد کوهنوردان فوت شده در اورست پایین آورده می شوند؟

انتقال یک جسد منجمد با وزن بیش از 100 کیلوگرم از منطقه مرگ به پایین مستلزم کار تیمی 6 تا 10 شرپای زبده با صرف هزینه ای گزاف (30 تا 70 هزار دلار) و خطرات جانی بسیار بالاست. به همین علت، بیش از 200 پیکر کوهنورد همچنان در ارتفاعات بالای 8000 متر در آرامش ابدی به جای مانده اند و بعضی از آن ها حتی به عنوان نشانه های جغرافیایی مسیر صعود شناخته می شوند.

نکات سرانجامی و جمع بندی کاربردی

کوه اورست فراتر از یک توده سنگ و یخ، نماد غایی اراده، جسارت و عطش انسان برای کشف ناشناخته هاست. با ارتفاع نزدیک به 9 کیلومتر، قرارگیری در مرز جو زمین و منطقه مرگ بی رحم، این قله به ما یادآوری می نماید که طبیعت در اوج زیبایی، چقدر سهمگین و نیازمند احترام بی سرانجام است. چه به عنوان یک کوهنورد حرفه ای در آرزوی لمس قله باشید و چه به عنوان علاقه مند به شگفتی های زمین، اورست تا ابد افسانه ای ترین نقطه سیاره آبی ما باقی خواهد ماند.